Opublikowany dokument wytycznych Europejskiej Agencji Leków (EMA) podsumowuje nowe wymagania stawiane w EU GMP i Annex 1 dla wytwarzania produktów niesterylnych.

Co to oznacza dla zakładów farmaceutycznych i specjalistycznych firm od instalacji HVAC i wykonawców obiektów cleanroom?

Więcej odpowiedzialności, więcej wymagań… i więcej szans.

Praktyka zapobiegania skażeniom mikrobiologicznym produktów niesterylnych zmienia zasady gry: instalacje HVAC i cleanroomy przestają być „tylko techniką” – stają się elementem strategii jakości farmaceutycznej.

Co to oznacza dla naszej branży?

🔹 HVAC = część Contamination Control Strategy (CCS): Systemy wentylacji i filtracji muszą wspierać kontrolę mikrobiologiczną, stabilność środowiska i skuteczne czyszczenie.

🔹 Projekt pomieszczeń ma znaczenie krytyczne: Strefowanie, minienvironments, separacja strumieni – to już nie „nice to have”, ale wymaganie.

🔹 Czyszczenie musi być zwalidowane: A HVAC musi zapewniać szybkie osuszanie i brak kondensacji.

🔹 Monitoring środowiskowy staje się obowiązkowy: Instalacje muszą być mierzalne, stabilne i udokumentowane.

🔹 Firmy farmaceutyczne, apteki szpitalne będą inwestować więcej: Modernizacje, nowe projekty, aktualizacje CCS – to realne szanse dla wykonawców specjalistycznych systemów HVAC i instalacji #cleanroom.

To moment, w którym technologia staje się kluczowym narzędziem kontroli mikrobiologicznej.

A firmy takie jak Bart Sp. z o.o. BT Cleanroom Engineering staną się strategicznymi partnerami dla przemysłu farmaceutycznego.

Dokument EMA, Annex 1 i aktualne interpretacje branżowe mówią jedno:

kontrola zanieczyszczeń (CCS) musi być udowodniona, mierzalna i ciągła.

To oznacza, że firmy farmaceutyczne i biotechnologiczne potrzebują:

🛡️ stabilnych systemów wentylacji i filtracji,

🛡️ rozwiązań minimalizujących ryzyko mikrobiologiczne,

🛡️ lepszych projektów przepływów powietrza,

🛡️ lokalnych stref czystości (minienvironments),

🛡️ dokumentacji technicznej wspierającej CCS.

BART Sp. z o.o. | BT Cleanroom Engineering –

Tło dokumentu:

Ryzyko skażenia mikrobiologicznego produktów niesterylnych jest bezpośrednio związane z procesami produkcyjnymi — szczególnie z tym, jak skutecznie przestrzegane są procedury czyszczenia oraz właściwego ubierania personelu.

Aby ograniczyć ryzyko wad jakościowych, EMA przedstawia zestaw środków technicznych i organizacyjnych, które należy uwzględnić w celu zapobiegania skażeniom mikrobiologicznym.

Dokument podkreśla również, że przypadki wykrycia wieloopornych mikroorganizmów w produktach niesterylnych (np. antybiotykach) pokazują, jak istotna jest właściwa kontrola mikrobiologiczna.

Rozdział 5.10 EU GMP wymaga ochrony produktów i materiałów przed skażeniem na każdym etapie procesu, choć nie podaje szczegółowych wytycznych. Dodatkowe wskazówki znajdują się w Aneksie 1 i Aneksie 15.

Nawet produkty niesterylne mogą stanowić zagrożenie dla pacjenta, jeśli zawierają oportunistyczne lub wielooporne drobnoustroje. Dlatego należy stosować zasady zarządzania ryzykiem jakości (QRM), zgodnie z punktami 5.17–5.22 EU GMP.

Szczególny nacisk położono na walidację czyszczenia — procedury krytyczne muszą być opisane w SOP, zweryfikowane i odpowiednio udokumentowane.

Jakie środki techniczne należy uwzględnić, aby zapobiegać skażeniu mikrobiologicznemu produktów niesterylnych?

Środki techniczne powinny wynikać z analizy ryzyka i mogą obejmować:

odpowiedni projekt i użytkowanie pomieszczeń oraz wyposażenia,
właściwy przepływ materiałów,
kontrolę mikrobiologiczną,
charakterystykę procesu,
skuteczne procedury czyszczenia.

Produkcja może korzystać z zasad Contamination Control Strategy (CCS) zgodnie z Aneks 1.

Przykładowe środki techniczne:

uwzględnienie dostawców detergentów i środków czyszczących w systemie kwalifikacji dostawców,
w przypadku odchyleń — stosowanie strategii identyfikacji fenotypowej mikroorganizmów,
kontrola okresu ważności roztworów detergentów i środków czyszczących oraz zapewnienie, że ich przygotowanie nie stanowi źródła skażenia.

Wytyczne EU GMP (jeśli mają zastosowanie):

Walidacja czyszczenia powinna obejmować pobieranie próbek mikrobiologicznych z powierzchni mających kontakt z produktem, wraz z dokumentacją miejsc pobierania i technik.
Walidacja powinna uwzględniać również parametry procesu, np. etap suszenia, aby zapobiec skażeniu wynikającemu z pozostałej wilgoci.
Badania mikrobiologiczne surowców, wody, opakowań, wyposażenia, środowiska i produktów końcowych muszą być wykonywane metodami zwalidowanymi.
Woda stosowana w produkcji musi być odpowiednia do zamierzonego zastosowania.
W przypadku skażenia należy stosować zwalidowane metody czyszczenia i dezynfekcji.
Dezynfekcja obszarów (planowa lub wynikająca z potrzeby) musi być udowodniona jako skuteczna.

Jakie środki organizacyjne należy uwzględnić, aby zapobiegać skażeniu mikrobiologicznemu produktów niesterylnych?

Środki organizacyjne również powinny wynikać z analizy ryzyka i mogą obejmować:

właściwe ubieranie personelu, w tym stosowanie rękawic i masek podczas operacji krytycznych,
dezynfekcję rękawic przed wejściem do obszarów krytycznych.

Wytyczne EU GMP (jeśli mają zastosowanie):

Regularne szkolenia praktyczne dla personelu wykonującego czynności związane z ubieraniem i czyszczeniem.
Szkolenia dla personelu produkcyjnego dotyczące właściwego zachowania podczas działań krytycznych.
Monitorowanie higieny i stanu zdrowia personelu.
Prowadzenie monitoringu środowiskowego, aby potwierdzić, że obiekt jest odpowiedni do produkcji i nie stwarza ryzyka skażenia.

Dobór odpowiednich środków zapobiegawczych powinien wynikać z procesu zarządzania ryzykiem jakości.

W dokumencie Europejskiej Agencji Leków zwrócono uwagę m.in. na:

właściwe projektowanie i użytkowanie pomieszczeń oraz urządzeń;
przepływ materiałów i kontrolę procesów wytwarzania;
walidację procesów czyszczenia i dezynfekcji;
stosowanie zwalidowanych metod badań mikrobiologicznych;
zapewnienie odpowiedniej jakości wody wykorzystywanej w procesie wytwarzania;
właściwą odzież ochronną, higienę personelu i regularne szkolenia;
monitorowanie środowiska wytwarzania.

Szczegółowe informacje znajdują się w dokumencie Europejskiej Agencji Leków.

Podsumowanie

HVAC i cleanroomy muszą być zgodne z:

EU GMP (projekt, czyszczenie, higiena),
Aneks 1 (CCS, przepływy powietrza, strefowanie),
Aneks 15 (walidacja),
ISO 14644 (klasy czystości),
dokumentem EMA (środki techniczne i organizacyjne).

HVAC i cleanroomy są częścią systemu jakości GMP, nawet w produkcji niesterylnej.

BART Sp. z o.o. | BT Cleanroom Engineering – wykonawca obiektów Cleanroom

Bibliografia i odniesienia

Dokument odwołuje się m.in. do:

EU GMP Rozdział 5 (środki techniczne i organizacyjne),
EU GMP Aneks 1 (z odpowiednimi modyfikacjami),
EU GMP Aneks 15,
Wytycznych dotyczących jakości wody do zastosowań farmaceutycznych,
ICH Q9 Quality Risk Management.

Źródło:

https://www.ema.europa.eu/en/documents/other/what-are-technical-organisational-measures-should-be-taken-consideration-prevent-microbial-contamination-non-sterile-medicinal-products_en.pdf

Jeśli Twoja firma planuje inwestycję w cleanroom – zapraszamy do współpracy!

Jako BART SP. Z O.O. | BT Cleanroom Engineering z dumą wspieramy sektor farmaceutyczny, biotechnologiczny i medyczny, oferując kompleksowe rozwiązania w zakresie projektowania, budowy i modernizacji pomieszczeń czystych.

Nasze atuty:

Doświadczenie w realizacji projektów dla sektora life science
Zespół inżynierów z wiedzą branżową i certyfikacjami
Elastyczne podejście do wymagań inwestora i przepisów GMP/ISO

Jeśli Twoja firma planuje inwestycję w cleanroom – zapraszamy do współpracy!